|
Media Jan Desmet is door diverse media om zijn opinie gevraagd over onderwerpen als mode, het dragen van bont, de beruchte Waaslandwolf, het televisiefenomeen Big Brother, mond- en klauwzeer, de jachtexploten van José Happart, halsbandparkieten, de dierenrechtenorganisatie Gaia, het succes van dierendocumentaires, spechten zonder koppijn of het natuurmuseum Naturalis in Leiden. Interviews in kranten en tijdschriften (citaten 1997-2001): klik hier Vogels in de kop (alle persreacties 2009-2011): klik hier Televisie (2010-heden): zie onder. Radio (2009-heden): klik hier
Varia: klik hier |
|||
|
Televisie
Dode vogels op de grond: het einde van de wereld? Begin 2011 vond men op een paar plaatsen in Noord-Amerika en Europa tientallen
Over vossen, fruitvliegjes en vierwielige predatoren...
Jan Desmet en Geert Hoste in De Laatste Show
Radio Deze radiogesprekken (2009-heden) duren
Arnon Grunberg over Jan Desmet ‘Dit is niet ironisch en ook niet neerbuigend bedoeld,
De papieren zoo Interview met Jan Desmet in Exit (mei 2009)
Het ideale huisdier “Om Jan Desmet aan de praat te krijgen, volstaat het kort te blaffen of te miauwen. Ook de imitatie van het geluid van een kerkuil of een houtsnip doet wonderen. Het probleem is echter hem dan weer het zwijgen op te leggen. De gedrevenheid waarmee Jan Desmet – naar verluidt al sinds zijn tiende levensjaar – over mensen en andere dieren spreekt en schrijft, is ronduit tomeloos. Hij zegt dan wel: ‘Ik ben geen gestudeerde, laat staan een gediplomeerde mens’, maar dat verhindert hem niet om over redelijk complexe materie zinnige of op z’n minst aanstekelijke ideeën te lanceren. Enkele catechismusvraagjes. Wat is dierenliefde? ‘Onder dierenliefde zouden we de relatie kunnen verstaan die mensen met andere wezens aangaan, een samenlevingsmodel waarbij de mens alle zorgtaken op zich neemt. In tegenstelling tot wat in het veehouderschap gebruikelijk is, stopt deze band slechts bij de ongewenste dood van een van beiden.’ Wat is het ideale huisdier? ‘Het ideale huisdier is niet te groot, goed manipuleerbaar, warmbloedig en ongevaarlijk. Het leeft de spelregels van onze hygiëne keurig na. Het ideale huisdier lijkt verdacht veel op een hond. Of een kat.’ Waarom aaien mensen zo graag dieren? ‘Ons intellect is onze sterkte, maar onze emoties zijn onze wildernis. En dan komt het goed uit dat er planeetgenoten zijn die noch door een handelsdiploma noch door godvruchtige gedachten zijn getekend. Dieren leveren ons het naturel en het complexloze van een primitiever bestaan. In hun aanwezigheid kunnen mensen de affectie kwijt die ze onderling hebben drooggelegd. Wie een hond of een kat aait, aait de hiaten in zichzelf.’ (…) Zijn werkkamer oogt als de studeerkamer van een verstrooide professor uit de dagen van Charles Dickens. Volgestouwd met boeken en half vergeelde verzamelingen, maar toch met een geur van academische overzichtelijkheid. En hoe kan het anders, het wemelt er van de dieren. In prenten aan de muren, op briefkaarten en oude foto’s achter het glas van vitrinekasten, of zelfs in het echt. Maar dan gelukkig opgezet, want ik mocht er aan tafel tussen een wolf en een bruine beer. Nog wel een beer op klompen, uit Holland misschien?’” Opgetekend door Laurens De Keyser, verschenen in De Standaard Magazine (2 januari 1998) en Het Nieuwsblad (weekend 3 & 4 januari 1998). “‘Honden zijn niet uit op liefde, maar op adoptie’, stelt Desmet. Honden zijn een beetje als ouderwetse ambtenaren, ze willen vastigheid in hun leven. Stipte maaltijden, een tuintje om te verdedigen en gezelschap bij de haard. Slechts één mensenvariant moeten ze in bekoring zien te brengen en hun broodje is gebakken: de hondenliefhebber.” Opgetekend door Gé Ansems, verschenen in de Haagsche Courant op 29 oktober 1997 HUMO Zit je vaak als sociaal-bioloog naar televisie te kijken? DESMET “O ja. Elke aflevering van ‘Jambers’ is toch een portret van de Homo sapiens subspecies belgicus? Die antropologische benadering is juist de kern van Paul Jambers’ aanpak. Programma’s als Jambers en Big Brother tonen ons gewoon de eigen stam en kweken daarmee een spontaan mededogen voor wat we écht zijn: biologisch afbreekbare, levende wezens. Of nog beter: beestjes met een verschrikkelijk hoge dunk van onszelf.” “In tegenstelling tot de horden cultuurpessimisten vind ik dat ‘Big Brother’ de ouderwetse naastenliefde dient. Alleen al het simpele feit dat een miljoen Vlamingen een homo van vlees en bloed leert kennen, hem soms ziet bleiten als een klein kind, doet meer voor de verdraagzaamheid van duizend meetings en pamfletten.” HUMO Tot nog toe vinden de moraalridders vooral dat ‘Big Brother’ mensonterend is. DESMET Is het Huis dan zo extreem? Bijna alle mannen van boven de 35 hebben tijdens hun legerdienst 10 of 12 maanden in een vergelijkbaar scenario moeten leven. Niet uit vrije wil zoals de ‘Big Brother’-bewoners, maar onder dwang, zonder de mogelijkheid om het huis vroegtijdig te verlaten. ‘Big Brother’ doet mij nog het meest denken aan mijn eigen diensttijd in Duitsland: van de ene dag op de andere word je met dertig onbekenden opgesloten in dezelfde slaapkamer in dezelfde kazerne en je moet maar zien dat je met elkaar opschiet. Oké, er stonden geen camera’s, maar er waren wél officieren die geen spaander heel lieten van je vrije mening en levenswandel. In de kazerne beperkte je privé-territoriumpje zich tot je bed en je kast, ook dat is een gelijkenis met ‘Big Brother’, hoewel het me opvalt dat de bewoners hun lijfgebiedje nauwelijks afbakenen en onderhouden.” “De bezigheden zijn ook al gelijkaardig: opdrachten tot een goed eind brengen, huishoudelijke klussen opknappen en grappen uithalen. Zelfs seks blijft in het Huis even verhuld als in het leger. Kijk maar hoe Steven en Glenn ‘voor de lol’ op elkaar gaan liggen, hoe de bewoners voortdurend schuine toespelingen maken.” HUMO Heeft ‘Big Brother’ echt waarde als sociologisch onderzoek? DESMET “Nee, daarvoor worden te veel academische werkmethodes onbenut gelaten, maar het is ook weer geen ‘pervers spel voor ramptoeristen’, zoals een sociaal psychologe beweerde. Overigens hebben ramptoeristen heel vaak gelijk: overstromingen behoren tot de meest intrigerende en spannende natuurfenomenen in onze streken. En wat is een mens anders dan een dier dat door observatie en ervaring bijleert (lacht).” “’Big Brother’ is een microkosmos van klassieke situaties die je in relaties, thuis en op het werk vindt. De proeven die de deelnemers moeten afleggen om extra fondsen te krijgen, zijn een kopie van wat veel subtieler in het bedrijfsleven gebeurt: men wil op een goed blaadje staan bij collega’s, promoveren en uiteindelijk veel verdienen. Nu de eindmeet en de vijf miljoen frank stilaan in zicht komen, bespeur ik ook veel meer berekening: er worden pacten afgesloten, verjaardagen worden nooit vergeten et cetera. En als het uit de hand loopt, zijn er altijd leidersfiguren – zeg maar: de spreekbuizen van de vakbonden – die de spanningen verwoorden en opperbaas Big Brother proberen te vermurwen.” “Erg leuk vind ik de ‘dagboekkamer’, een soort van biechtstoelruimte waar de kandidaten hun hart kunnen luchten. Die gesprekken functioneren als wat we in de biologie ‘oversprongbewegingen’ noemen: rustpauzes die de spanning even moeten temperen. Dingen vertellen tegen een buitenstaander is trouwens tegelijk achterbaks én zalvend, anders gezegd: even dubbelzinnig als het leven zelf.” (…) “Elk programma dat de hoogmoed van de mens tegenover de andere dieren tart, heeft mijn warme steun. Bij ons loopt het vol mensen die ‘geloven’ – een beter woord is er niet voor – dat andere dieren niet kunnen redeneren of nadenken. Een langlopende ‘Big Brother’-versie met mensapen, otters, eksters of kauwen zou aantonen dat sociale vogels en zoogdieren veel intelligenter zijn dan de meeste mensen vermoeden. Het onderzoek van Cynthia Moss naar olifanten in Zuid-Kenia illustreert prachtig hoe spannend en onthullend dierenreality-televisie kan zijn. De BBC-documentaire van haar werk mag je gerust een familie-epos over olifanten noemen.” HUMO ‘Big Brother’ wordt op dezelfde manier gemonteerd als een dierendocumentaire: uit eindeloos veel beeldmateriaal maakt de regisseur zijn eigen verhaaltje. Wat heeft dat nog met de realiteit te maken? DESMET “In ‘Big Brother’ wordt eerlijker geselecteerd en gemonteerd dan in de gemiddelde dierendocumentaire. Natuurfilmers zitten veel meer vast in het carcan van de spannende verhaallijn, en ze hebben ook de gewoonte beelden die niks met elkaar te maken hebben, toch te mixen. Je ziet bijvoorbeeld een sluipend roofdier, en in een volgend shot kijken de prooidieren verschrikt op en vluchten ze weg. Zulke sequenties zijn bijna altijd getrukeerd, omdat ze zelden op dezelfde dag en locatie zijn gefilmd.” “Gesjoemel met knip- en plakwerk van dat formaat heb ik nog nooit in ‘Big Brother’ gezien. Anderzijds regeert ook hier een simpele natuurwet: wie opvalt, maakt het meest kans om ’s avonds in beeld te komen. Betty en Steven hebben van nature de neiging om in de kijker te lopen, Joeroen, Glenn en Bart moeten er zich voor uitsloven. Die tweedeling vind je in elke dierengroep en op elk familiefeest. Alleen de categorie van de ‘bedeesden’ is niet vertegenwoordigd: de deelnemers hebben zich duidelijk ingeschreven om gezien te worden en later aan een media-carrière te beginnen.” Opgetekend door Pascal Verbeken, verschenen in Humo nr. 3141 van 14 november 2000
Slachtpijnen Is de ene manier van slachten minder pijnlijk dan de andere? Desmet: “Ik weet het niet. Vroeger kreeg het vee in de slachthuizen een masker opgezet dat de ogen afschermde. Op dat masker zat een pin. De slager gaf daar met een voorhamer een dreun op en die pin plantte zich in de kleine hersenen zodat het beest meteen dood was. Nu elektrocuteren ze varkens en schapen, en maken ze de koeien af met een pistoolschot. Geen idee wat het meeste pijn doet, maar de ene methode lijkt gewoon brutaler dan de andere. Ik heb ooit op tv gezien hoe herders in de Mongoolse steppe een schaap doodden. Ze maakten een opening in de liesstreek en staken hun hand in het lichaam. Als ze het hart hadden gevonden, knepen ze het kapot. Je zag het leven in dat schaap uitdoven zoals een kaars. Ik durf het bijna niet zeggen, maar het was lief om te zien.” Opgetekend door Wouter De Broeck, verschenen in Bonanza op 5 maart 2001
Onbekend schrift “Ik verzamel foto’s die letterlijk geen familie meer hebben. Vaak vragen mensen mij: ‘Hoe kun je geïnteresseerd zijn in foto’s van een ander?’ Dat valt bijna niet uit te leggen. Ik verzamel beelden over de verbintenis tussen mensen en dieren die iets over het binnenste van de mens verraden. Ik wil dus niet alleen studiofoto’s van schattige katten of prentbriefkaarten van een bepaald hondenras. Juist die privé foto’s zijn zo interessant. Je neemt als het ware een kijkje in het leven van iemand anders. Het leuke en fascinerende vind ik om iedere keer weer te bedenken wat er zich op het moment van de opname heeft afgespeeld. Ik bekijk iedere foto als een onbekend schrift.” Opgetekend door Thea Tijssen, verschenen in Exit Magazine (Tilburg en omstreken) april 1997
Kantelende cavia “Jan Desmet heeft zelf geen huisdieren. ‘Ik heb daar weinig aanleg voor,’ zegt hij. ‘Je kunt het vergelijken met Annie M. G. Schmidt, aan wie vaak werd gevraagd of ze, in verband met haar immense kinderboeken-oeuvre, zelf een liefhebber was van kinderen. Dan antwoordde ze altijd: ‘Als ik er eentje tegenkom, zal ik niet slaan of schoppen. Maar ik zal het ook niet doodknuffelen.’ ‘We hebben ooit geëxperimenteerd met een cavia, maar die kantelde na een paar maanden telkens om. Dat beest had een of andere nare cavia-ziekte, het kwam akelig aan zijn eind en daar heb je alleen maar verdriet van. Ik kan gewoon niet goed tegen gekooide, aangelijnde of anderszins gedomesticeerde dieren. Misschien komt dat doordat ik van mijn tiende tot mijn 23ste fanatiek heb gevogeld. Als vogelaar was ik gewend dieren met een zekere afstand te bekijken. Ik ben van nature meer gesteld op vrije vogels dan op parkieten en kanaries in kooitjes.” Opgetekend door Anne-Rose Bantzinger, verschenen in Het Parool op 30 januari 1997 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
